Adamsyt

Adamsyt
Nazewnictwo
Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
10-chloro-5,10-dihydrofenarsazynina
Inne nazwy i oznaczenia
chlorek fenarsazyny, difenyloaminochloroarsyna
Ogólne informacje
Wzór sumaryczny

C12H9AsClN

Masa molowa

277,58 g/mol

Wygląd

żółte kryształy[1]

Identyfikacja
Numer CAS

578-94-9

PubChem

11362

SMILES
Cl[As]1C2=C(C=CC=C2)NC3=CC=CC=C31
InChI
InChI=1S/C12H9AsClN/c14-13-9-5-1-3-7-11(9)15-12-8-4-2-6-10(12)13/h1-8,15H
InChIKey
PBNSPNYJYOYWTA-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
Gęstość
1,65 g/cm³[1]; ciało stałe
1,648 g/cm³ (20 °C)[2]; ciało stałe
Rozpuszczalność w wodzie
bardzo słabo rozpuszczalny[2]
w innych rozpuszczalnikach
aceton: 13 g/100 g[potrzebny przypis]
słabo w CCl
4
, benzenie i ksylenie[1]
Temperatura topnienia

195 °C[1][2]

Temperatura rozkładu

410 °C[2]

Niebezpieczeństwa
Globalnie zharmonizowany system
klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
Na podstawie Rozporządzenia CLP, zał. VI[3]
Czaszka i skrzyżowane piszczele Środowisko
Niebezpieczeństwo
Zwroty H

H301, H331, H410

Zwroty P

brak wiarygodnych danych

Podobne związki
Podobne związki

fenotiazyna

Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło w Wikisłowniku

Adamsyt (chlorek fenarsazyny) – arsenoorganiczny związek chemiczny stosowany jako gaz łzawiący, drażniący bojowy środek trujący z podgrupy sternitów. Nazwa pochodzi od nazwiska amerykańskiego chemika Rogera Adamsa, który go po raz pierwszy otrzymał.

W stanie czystym adamsyt jest substancją krystaliczną, koloru żółtego. Produkt techniczny ma barwę zieloną. Adamsyt nie rozpuszcza się w wodzie, słabo w rozpuszczalnikach organicznych (podgrzewanie zwiększa rozpuszczalność).

Jest mało reaktywny chemicznie. Nie hydrolizuje w wodzie. Rozkłada się pod wpływem silnych utleniaczy, jak stężony kwas azotowy.

Adamsyt może być używany tylko w postaci aerozolu, silnie drażniącego błony śluzowe oczu i górnych dróg oddechowych. Objawami toksycznego działania jest natychmiastowy silny łzotok, a po kilku minutach ból w piersiach i utrudnione oddychanie. Objawy ustępują po kilku godzinach bez trwałych następstw.

Po raz pierwszy został najprawdopodobniej użyty przez Brytyjczyków w 1919 roku w czasie wojny domowej w Rosji przeciwko bolszewikom. Pewne niekompletne dane wskazują, że adamsyt mógł być używany jeszcze przed końcem I wojny światowej przez Włochy[4]. W roku 1932 został zastosowany przez wojsko amerykańskie podczas pacyfikacji marszu weteranów, tzw. Bonus Army, powodując śmierć ciężarnej kobiety[5].

Przypisy

  1. a b c d David R.D.R. Lide David R.D.R. (red.), CRC Handbook of Chemistry and Physics, wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 3-98, ISBN 978-1-4200-9084-0  (ang.).
  2. a b c d 10-Chloro-5,10-dihydrophenarsazine, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank, Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 491146 [dostęp 2012-04-12]  (niem. • ang.).
  3. arsenic compounds, [w:] Classification and Labelling Inventory, Europejska Agencja Chemikaliów [dostęp 2015-03-28]  (ang.).
  4. LeszekL. Konopski LeszekL., Historia broni chemicznej, Warszawa: Bellona, 2009, s. 56, 66, ISBN 978-83-11-11643-6 .
  5. Richard D.R.D. Albright Richard D.R.D., Cleanup of Chemical and Explosive Munitions. Locating, Identifying Contaminants, and Planning for Environmental Remediation of Land and Sea Military Ranges and Ordnance Dumpsites, Norwich: William Andrew Pub., 2008, s. xxi, ISBN 978-0-8155-1540-1 .

Bibliografia

  • 1000 słów o chemii i broni chemicznej, ZygfrydZ. Witkiewicz (red.), Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987, ISBN 83-11-07396-1, OCLC 19360683 .
Encyklopedia internetowa (rodzaj indywiduum chemicznego):